Jak zbudowany jest zasilacz, część 5

W gotowym zasilaczu wygląda to tak, jak pokazano na tym zdjęciu.
Takie zasilacze są najczęściej dołączane do niedrogiego sprzętu.

Kolejnym układem jest prostownik dwupołówkowy. Wcześniej dość często korzystałem z tego rozwiązania, ale ostatnio zostało wyparte przez inne, które pokażę później.
Taki układ najczęściej spotyka się w zasilaczach dużej mocy. Szczególnie dobrze sprawdza się w nieregulowanych zasilaczach opartych na sterowniku IR2151-2153, o których opowiadałem w poprzedniej części.

Jak już wtedy wspomniałem, układ ten dobrze nadaje się do budowy pierwotnych źródeł zasilania, które nie są stabilizowane, ale mają dobrą sprawność i mogą zasilać inne urządzenia, na przykład taki zasilacz laboratoryjnego źródła zasilania.

Szczególną zaletą tego układu jest to, że bardzo łatwo przerobić go na zasilacz symetryczny i wykorzystać do zasilania wzmacniaczy mocy. W takim wariancie dochodzi tylko para diod i kondensator.

Gdy moc układu flyback okazuje się niewystarczająca, stosuje się jego wariant forward. W tym układzie podczas jednego cyklu energia najpierw gromadzi się w dławiku, a następnie przez dolną diodę trafia do obciążenia. Taki układ jest bardzo podobny do klasycznej przetwornicy obniżającej StepDown.

Łatwo rozpoznać, że zasilacz zbudowano w tej topologii: na płytce będzie duży dławik. Dławików o takich gabarytach bardzo rzadko używa się jako elementów filtrujących, więc trudno się pomylić.

Istnieje jednak alternatywny wariant tego układu. Najczęściej stosuje się go w zasilaczach komputerowych, a jego historia sięga pierwszych zasilaczy w formacie AT.

W tym układzie znajduje się dławik magazynujący energię, a uzwojenie pierwotne transformatora mocy jest sprzężone z jednym z uzwojeń transformatora sterującego. Jeśli usuniemy dławik z tego układu, zasilacz ulegnie awarii przy obciążeniu przekraczającym określoną wartość.
To samo dotyczy poprzedniego układu.

Zasilacze dwóch ostatnich typów łatwo od siebie odróżnić. Po lewej jest zasilacz zbudowany na wzór zasilacza w formacie AT — od razu widać transformator obok tranzystorów. Po prawej znajduje się jednoprzewodowy układ forward, w którym nie ma transformatora.
Dławiki mają różne rozmiary, ale wynika to z różnej częstotliwości pracy, a czasem także z oszczędności producenta. Mniejszy dławik prawdopodobnie będzie się przegrzewał podczas pracy, a układ może działać mało niezawodnie przy maksymalnej mocy.

Jako diody wyjściowe w zasilaczach impulsowych najczęściej stosuje się diody Schottky’ego. Mają dwie istotne zalety w porównaniu ze zwykłymi diodami:
1. Spadek napięcia na nich jest 1.5-2 razy mniejszy
2. Są szybsze od zwykłych diod, dlatego straty podczas przełączania są mniejsze.
W zasilaczach przeznaczonych do pracy z wysokim napięciem wyjściowym najczęściej stosuje się zwykłe diody, ponieważ spadek napięcia w kierunku przewodzenia jest w przypadku zwykłych diod wysokonapięciowych i diod Schottky’ego mniej więcej taki sam. Jednak dzięki większej szybkości diod Schottky’ego można zmniejszyć straty w układzie snubbera, dlatego polecam stosować je również tutaj.

Ponieważ po prostowaniu na kondensatorze występują zauważalne tętnienia, za nim umieszcza się filtr LC, czyli mówiąc prościej — dławik i kondensator.

Dla przykładu „ludowy” zasilacz, w którym wyraźnie widać zarówno dławik, jak i dwa kondensatory.

Dławik nie musi być duży — może być całkiem miniaturowy. Co prawda będzie działał gorzej, ale to i tak lepsze niż nic.

Czasami w ogóle nie montuje się dławika, mimo że jest na niego miejsce. To zwykłe oszczędzanie na drobiazgach. Zawsze zalecam zamontować dławik w tym miejscu.

Dla przykładu: poziom tętnień bez dławika i z dławikiem. Trzeba jednak pamiętać, że po zamontowaniu dławika tętnienia na pierwszym kondensatorze wzrosną, ponieważ będzie przez niego płynął prąd impulsowy. Zwykle to właśnie ten kondensator jako pierwszy ulega awarii.

Sytuację można poprawić, podłączając równolegle do kondensatorów elektrolitycznych kondensatory ceramiczne. Dzięki temu można znacznie odciążyć kondensatory elektrolityczne. Warto jednak pamiętać, że działają skutecznie tylko przy stosunkowo niewielkiej mocy zasilacza, a dokładniej — przy stosunkowo małym prądzie. Można oczywiście zastosować wiele takich kondensatorów, ale będzie to kosztowne i zajmie dużo miejsca.

Podczas przeróbki kondensatory można przylutować bezpośrednio do wyprowadzeń kondensatorów elektrolitycznych.
Stosuję kondensatory o pojemności 0.1-0.47µF.

Aby jeszcze nieco poprawić jakość pracy, warto staranniej zaprojektować ścieżki na płytce. Jeśli poprowadzić je tak, jak pokazałem na schemacie, tętnienia mogą się jeszcze trochę zmniejszyć, a to nic nie kosztuje.

Ostatni krok to montaż dławika skompensowanego na wyjściu zasilacza. Takie rozwiązanie stosuje się najczęściej w markowych zasilaczach, które muszą przejść certyfikację pod kątem poziomu zakłóceń emitowanych do eteru. W tanich praktycznie nigdy się z nim nie spotyka.

Teraz o kondensatorach wyjściowych.
Jeśli korzystacie z tanich zasilaczy, to najpewniej na wyjściu znajdziecie modele całkowicie pozbawione oznaczeń.

Albo podróbki markowych produktów. Na przykład w popularnym zasilaczu stosuje się podróbki Sanyo lub Nichicon. Łatwo to sprawdzić po oznaczeniach. Najpewniej albo w ogóle nie znajdziecie kondensatorów z takiej serii, albo w tej serii nie będzie modelu o takiej pojemności i wymiarach jak wasz, albo będą się różnić wyglądem, na przykład kolorem, jak w tym przypadku.
Takie podróbki wcale nie są najgorszym rozwiązaniem, ale lepiej stosować oryginalne produkty.
Przy okazji: w zasilaczach przeciwsobnych kondensatory zwykle działają dłużej, a wymagania dotyczące ich jakości są mniejsze niż w zasilaczach jednotaktowych z przetwornicą flyback.

Mimo wszystko lepiej stosować oryginalne kondensatory, a nie podróbki podszywające się pod znane marki. Na zdjęciu zasilacz firmy MEAN WELL.

Aby odciążyć kondensatory, można zamiast dwóch kondensatorów o dużej pojemności zastosować wiele mniejszych. W takim układzie obciążenie rozkłada się lepiej, a kondensatory działają dłużej.

Układ stabilizacji.
Najprostsze rozwiązanie polega na stabilizacji napięcia za pomocą sprzężenia zwrotnego z uzwojenia pomocniczego transformatora. To jednak najgorszy wariant pod względem stabilności, ponieważ wpływ mają sprzężenie magnetyczne między uzwojeniami i ich rezystancja czynna. Zaletą jest niska cena.

Kolejny wariant jest bardziej złożony — jako element progowy zastosowano tu diodę Zenera. W takim układzie napięcie wyjściowe zasilacza będzie równe napięciu na diodzie Zenera plus napięciu na diodzie LED transoptora. Parametry układu są takie sobie, ale w zupełności wystarczą przy obciążeniach, które nie wymagają dużej precyzji.

Przykładem jest zasilacz z takim układem stabilizacji. U góry, obok transoptora, nie ma żadnych elementów.

Na dole znajduje się dioda Zenera i kilka rezystorów.

Znacznie lepsze parametry zapewnia układ z regulowaną diodą Zenera TL431. Jego działanie jest dużo lepsze, a stabilizacja napięcia dokładniejsza; lepiej utrzymuje też parametry przy zmianach temperatury.

Na płytce zwykle wygląda tak, jak na zdjęciu.

Wygląda mniej więcej jak zwykły tranzystor w obudowie TO-92; różni się tylko oznaczeniem. To najczęściej spotykany wariant. Można też trafić na wersję SMD w obudowie SOT-23.

Rozmieszczenie wyprowadzeń w różnych wersjach obudowy.

Na przykład w „popularnym” zasilaczu zastosowano wersję SMD. Na zdjęciu widać rezystory dzielnika sprzężenia zwrotnego oraz rezystory pomocnicze, na przykład podciągające do zasilania, aby zapewnić minimalny prąd pracy diody Zenera.

Jeszcze kilka zdjęć: na górze płytki nie ma żadnych elementów, a dioda Zenera TL431 znajduje się na spodzie.


Czasami w obwodzie sprzężenia zwrotnego montuje się potencjometr montażowy. Ale najpierw powiem kilka słów o tym, jak oblicza się dzielnik.
Jeśli stosuje się standardowy dzielnik złożony z dwóch rezystorów, ich wartości dobiera się tak, aby przy wymaganym napięciu wyjściowym w punkcie połączenia było 2,5 V. Właśnie na takie napięcie zaprojektowano TL431, ale warto pamiętać, że istnieje też wersja tego układu na niższe napięcie — 1,25 V, choć spotyka się ją znacznie rzadziej.
Teraz o potencjometrze montażowym. Dla większej wygody na płytce może znajdować się potencjometr montażowy, który pozwala zmieniać napięcie wyjściowe w niewielkim zakresie, najczęściej o +/- 10-20%. Większy zakres nie jest zalecany, ponieważ zasilacz może pracować niestabilnie.
Potencjometr montażowy zawsze powinien być połączony szeregowo z dolnym rezystorem dzielnika. Wtedy, jeśli ulegnie uszkodzeniu, na wyjściu zasilacza pojawi się minimalne napięcie, a nie maksymalne, jak w przypadku umieszczenia potencjometru u góry.
Ponadto potencjometry montażowe często są mało niezawodne, więc jeśli ta funkcja nie jest potrzebna, lepiej zastąpić go rezystorem stałym, uprzednio dobierając jego wartość.

Cały ten układ na płytce wygląda tak.

Kilka słów o rezystorze obciążającym na wyjściu.
Zasilacz impulsowy źle pracuje bez obciążenia, dlatego równolegle do wyjścia zwykle podłącza się rezystor obciążający, który zapewnia minimalne obciążenie niezbędne do stabilnej pracy zasilacza.
To rozwiązanie ma też wadę: rezystor zwykle się nagrzewa, czasem dość mocno. Może też ogrzewać kondensatory, jeśli znajdują się w pobliżu, jak na tym zdjęciu.

Czasem nagrzewają się tak mocno, że na płytce widać ślady przegrzania. Co więcej, takie nagrzewanie może negatywnie wpływać na stabilność zasilacza, jeśli ogrzewa rezystory dzielnika sprzężenia zwrotnego, a są to zwykłe, a nie precyzyjne i stabilne termicznie rezystory.
Rezystory się nagrzewają, ich parametry zaczynają się zmieniać, a wraz z nimi zmienia się napięcie wyjściowe zasilacza. Dlatego zaleca się umieszczać rezystory dzielnika tak, aby nie były narażone na nagrzewanie. Warto też stosować rezystory precyzyjne, na które temperatura wpływa znacznie słabiej.

Czasem producenci źle dobierają wartość rezystora obciążającego i zaczyna się on nadmiernie nagrzewać. Na przykład w 24-woltowej wersji „ludowego” zasilacza właśnie tak było — później musiałem wymienić go na rezystor o dwukrotnie większej wartości.

Aby zasilacze działały niezawodnie, należy starannie dobierać komponenty.
Diody dobiera się z dwukrotnym zapasem dla układu dwutaktowego i trzykrotnym dla jednotaktowego. Na przykład, jeśli zasilacz ma dostarczać 5-7 A, dioda powinna być na 15-20 A.
Napięcie znamionowe diody powinno być co najmniej czterokrotnie wyższe od napięcia wyjściowego zasilacza: dla zasilacza 12 V dioda na 60 V, a dla 24 V — na 100 V.
Wszystkie te parametry można znaleźć w nocie katalogowej diody.

Są też podane na samych diodach.

Należy wybierać kondensatory o niskiej impedancji, czyli LowESR. Zwykle jest to również zaznaczone w nocie katalogowej komponentu.
Pojemność dobieramy w przeliczeniu na 0,5-1 tys. µF na 1 A prądu wyjściowego. Napięcie znamionowe: dla układu dwutaktowego 1,5-2 razy wyższe od napięcia wyjściowego, a dla jednotaktowego układu flyback — co najmniej 2 razy wyższe.

Jeśli chodzi o producentów, wybieramy znane marki. Pisałem o tym również w artykule o filtrze wejściowym — tutaj zalecenia są podobne.





Z dławikiem wyjściowym sprawa jest znacznie prostsza: jego prąd znamionowy powinien być co najmniej równy maksymalnemu prądowi wyjściowemu zasilacza. Lepiej zastosować dławik o większym prądzie, wtedy będzie się znacznie mniej nagrzewał. Indukcyjność wynosi 4,7-22 µH, zależnie od prądu wyjściowego, ponieważ dławik na duży prąd będzie dość spory.

Dławiki są zwykle wykonywane w formie „hantelka” albo w obudowie ekranowanej; te drugie są częściej przeznaczone do montażu powierzchniowego.


To już właściwie wszystko. Oczywiście jest też wersja wideo tego artykułu. Jak zawsze, chętnie odpowiem na pytania i przyjmę sugestie.
диодный мост из диодов в25-12, диод в25-12 падение напряжения, схема адаптера питания на 5 вольт, микросхема 1203р60 импульсный бп на её основе с регулировками напряжения и тока своими руками, для чего нужен диод шоттки во входных цепях импульсного блока питания, какие диоды в бп писи, у импульсного блока питания напряжение на выходе без нагрузки меняется, проверить два диода на выходе транса, как выглядит разрядник на плате, импульсный блок питания зачем нужна оптопара, выходной дросель после трансформатора, pateopro 21 вольт схема, как запустить блок питания без оптопары, несколько выходов бп 12вольт, замена трех конденсаторов на выходе импульсного блока питания на один аналогичной емкости, адаптер-выпрямитель схема, схема выпрямителя тока с дросселем, схема блока питания на l79l12 to-92, китайские импульсные блоки питания на 12 вольт схемы, блок питания с 3 выходом на вторичной обмотке, блок питания на ncp1203d60 своими руками, увеличение выходного напряжения бп системного блока установкой мостового выпрямителя, 1m0680r схема подключения блок питания, lkz xtuj lhjcctkm gjckt bvgekmcyjuj nhfycajhvfnjhf, блок питания для компьютера предохранитель с термоусадочной трубкой
Pytania i odpowiedzi
Jakie topologie zasilaczy omawia artykuł?
Opisuje układ z jedną diodą i kondensatorem, prostownik dwupołówkowy, przetwornicę forward oraz jej wariant stosowany w zasilaczach komputerowych.
Do czego służy dławik wyjściowy w zasilaczu impulsowym?
Wraz z kondensatorami tworzy filtr LC i zmniejsza tętnienia. Autor zaleca dławik o prądzie znamionowym co najmniej równym maksymalnemu prądowi wyjściowemu i indukcyjności 4.7–22 μH.
Jak dobierać diody wyjściowe i kondensatory do zasilacza?
Autor zaleca zapas prądu diody: dwukrotny dla układu dwutaktowego i trzykrotny dla jednotaktowego; jej napięcie znamionowe powinno być co najmniej cztery razy wyższe od napięcia wyjściowego. Kondensatory powinny być niskoimpedancyjne, o pojemności 0.5–1 tys. μF na 1 A.
Produkty w obniżonych cenach
Może Cię zainteresować
Produkty w obniżonych cenach
Wszystkie materiały na stronie i porady są bezpłatne, ale będziemy wdzięczni za wsparcie projektu i kanału!
Komentarze155
Komentować mogą zarejestrowani czytelnicy. Rejestracja zajmuje minutę, a zalogować się można za pomocą tego samego konta co na forum.
Zaloguj sięRejestracja



Komentarze są publikowane w języku oryginału.