Prosta (względnie) naprawa dwóch zasilaczy
Jak zwykle przypominam: żeby być na bieżąco z nowymi tematami na blogu, polecam obserwować mnie na Instagramie. Będę tam publikować powiadomienia o wszystkich nowych wpisach, a może też pisać po prostu o czymś ciekawym — link do konta
Można też subskrybować aktualizacje i nowe artykuły na kanale Telegram — https://t.me/KirichBlog
Na początek ważna sprawa: zdecydowanie odradzam powtarzanie opisanych w artykule czynności, jeśli nie jesteście pewni, co robicie, nie znacie choćby w przybliżeniu zasady działania zasilacza impulsowego albo nie macie żadnego doświadczenia praktycznego. Jest to niebezpieczne zarówno dla was, jak i dla „pacjenta” oraz waszego sprzętu. W zasilaczach występuje niebezpieczne napięcie, wynoszące co najmniej 300–320 V.
Zaczynamy od zasilacza o mocy około 300 W, który moi czytelnicy już znają. Opisywałem zarówno recenzję podobnego zasilacza (24 V), jak i recenzję po jego przeróbce (zasilacz 60 V). Co więcej, później musiałem przerabiać jeszcze jeden zasilacz 60 V, więc wygląda na to, że jest to dość popularny model.
Ten zasilacz ma napięcie wyjściowe 48 V, a ponieważ jego moc wynosi 300 W, prąd to około 6 A.
Objawy — nie działa. Przed awarią doszło do sytuacji, w której na wyjście zasilacza (prawdopodobnie) podano napięcie od strony obciążenia, gdy sam zasilacz był wyłączony. Po podłączeniu do sieci zasilacz uległ awarii.

Każdą naprawę zaczynamy od dokładnych oględzin podzespołów pod kątem uszkodzeń, a płytki — pod kątem śladów sadzy i nadpaleń. W tym przypadku wszystko wyglądało dobrze, poza brakującym bezpiecznikiem, więc od razu przechodzimy do pomiarów.
1. Najpierw sprawdzamy, co dzieje się na kondensatorze wejściowym. Zwykle zalecam wcześniej go rozładować, bo w niektórych sytuacjach może być na nim jeszcze resztkowy ładunek. Tutaj mamy zwarcie, czyli winne mogą być tranzystory przetwornicy, mostek prostowniczy albo kondensator.
2. Przy sprawdzaniu przejścia dren–źródło (środkowa i prawa nóżka tranzystora) również mamy zwarcie. Są tu dwa tranzystory połączone równolegle, ale ich bramki są odseparowane rezystorami.
3, 4. Oto pierwsze wyniki: pomiar między źródłem a bramką (dwie skrajne nóżki) jednego tranzystora wskazuje rezystancję około 2 kΩ, a drugiego — zwarcie.

Wygląda na to, że tranzystor, na którego nóżkach jest zwarcie, jest uszkodzony. Wylutowujemy go.
Tak właśnie jest. Po jego wylutowaniu rezystancja na płytce wróciła do wartości zbliżonych do prawidłowych — nie ma już wyraźnych zwarć. Poniżej wyniki pomiarów między drenem a źródłem oraz źródłem a bramką, przy obu polaryzacjach miernika.
Dlaczego po prostu nie sprawdziłem tranzystora? Oczywiście, można, ale i tak trzeba byłoby później sprawdzić płytkę, bo problem mógł pozostać w układzie.

Na tym etapie początkujący elektronik zapyta: no i co, wymieniamy tranzystor i gotowe?
Oczywiście, że nie. To dopiero początek.
Obwody bramek są odseparowane rezystorami o małej rezystancji. To standardowe rozwiązanie i rezystory te często się przepalają — tak jak w tym przypadku.
Lewy rezystor ma przerwę albo coś zbliżonego, prawy jest sprawny.

Ktoś zapyta: no dobrze, to teraz można już wymienić rezystor, tranzystor i bezpiecznik? Nie, nadal nie można. Trzeba sprawdzać dalej.
Gdy tranzystor ulega awarii, zwłaszcza jeśli dochodzi do przebicia na bramkę, często uszkodzeniu ulega też element w obwodzie bramki, na przykład rezystor. Sam rezystor zwykle jednak się nie przepala.
Przy okazji, właściciel zasilacza miał sporo szczęścia, bo rezystor pomiarowy prądu pozostał sprawny, a więc nie ucierpiały też obwody pomiaru prądu. Często przebicie obejmuje właśnie ten obwód, a wtedy w 90% przypadków trzeba wymienić kontroler PWM. Trzeba go jeszcze znaleźć, oznaczenia są starte, więc pozostaje odtworzyć wyprowadzenia i poszukać zamiennika...
Sprawdzamy obwód sterowania tranzystorami. Pomógł mi w tym taki sam zasilacz 60 V, przysłany do przeróbki.
U góry pomiar ciągłości w obu kierunkach na wyjściu sterownika w naprawianym zasilaczu, na dole — w sprawnym. Od razu widać anomalię. Zdjęcie z wynikami pomiarów sprawnego zasilacza postanowiłem zostawić na wszelki wypadek — może komuś przyda się podczas naprawy.

A, tak — okazało się, że uszkodzony był dioda Zenera. Nie doszło do zwarcia, które łatwiej byłoby zdiagnozować, lecz do częściowego przebicia. Czyli miernik pokazuje, że dioda jest prawie sprawna, ale w rzeczywistości już nie działa prawidłowo. Warto dodać, że przy przebiciu tranzystora wysokonapięciowego obwód bramki jest bardzo podatny na uszkodzenia i należy sprawdzić go w pierwszej kolejności.
Miałem też trochę szczęścia, bo kontroler PWM nie steruje tranzystorami bezpośrednio, lecz przez wtórnik emiterowy (w zielonym prostokącie) — parę tranzystorów nieco niżej i na lewo. Można było oczywiście wylutować je i sprawdzić — i właśnie tak zalecałbym zrobić — ale ograniczyłem się do sprawdzenia ich multimetrem bezpośrednio na płytce. Poza tym cały pozostał rezystor, przez który jest zasilany; znajduje się nieco niżej.
Cały pozostał również drugi tranzystor wysokonapięciowy, a to oznacza, że dioda Zenera ochroniła sterownik, a rezystor bramkowy zadziałał jak bezpiecznik.

Wyniki pomiaru wyjścia sterownika w trybie testu diody powinny być takie jak na zdjęciu. Dorzucam je na wszelki wypadek, bo czasem takie dane znacznie przyspieszają szukanie usterki.

I oczywiście teraz część początkujących serwisantów zawoła: no to co, wymieniamy elementy i uruchamiamy?
Nie, nie uruchamiamy, bo na razie nie znam przyczyny awarii. Poza tym w zasilaczach zawsze trzeba sprawdzić również obwód wyjściowy. Przypadki z padniętymi kondensatorami pomińmy, tym bardziej że zasilacz ma niewielki przebieg, a kondensatorów jest kilka.
Sprawdzamy, co jest na wyjściu, a tam kolejne zwarcie. Najczęściej jest to zwarcie diody wyjściowej, a ponieważ mamy zasilacz typu forward, chodzi o jedną z diod w mostku.
Tak właśnie jest: diody w mostku są tu również połączone równolegle, a jedna połówka jednej z nich jest zwarta. Po naprawie strony pierwotnej w najlepszym razie zadziałałoby więc zabezpieczenie, a w najgorszym znów poszlibyśmy po części.
Po lewej stan początkowy, po prawej — po wylutowaniu mostków diodowych.

Podsumowując, uszkodzone są następujące elementy:
1. Tranzystor
2. Mostek diodowy
3. Rezystor bramkowy
4. Dioda Zenera zabezpieczająca tranzystory.
Choć moim zdaniem najpierw uszkodził się mostek diodowy, potem zabezpieczenie nie zdążyło zadziałać albo nie zadziałało prawidłowo, uszkodził się tranzystor, następnie przebiła się dioda Zenera, spalił się rezystor, a na końcu bezpiecznik.

A może teraz sprawdzimy zasilacz? Oczywiście ktoś powie: jak go sprawdzimy, skoro na płytce brakuje połowy elementów mocy?
Łatwo i prosto. Najpierw montujemy zabezpieczającą diodę Zenera, potem nieco przerabiamy płytkę, dodając izolator pod radiator, a następnie montujemy radiator z jednym sprawnym mostkiem diodowym.

Podajemy zasilanie przez żarówkę (to obowiązkowe) i sprawdzamy, co jest na wyjściu. A na wyjściu wszystko jest w porządku. Powiem więcej: układ tego zasilacza sprawia, że po prostu zmienił się teraz z zasilacza 300 W w zasilacz 150 W i można go całkiem normalnie używać.

Drugim zasilaczem na etapie diagnostyki był pozornie zwyczajny model w obudowie — takich są nie tysiące, a miliony. Zgłoszona usterka też była klasyczna: utrata mocy. Czyli zasilacz niby działa, ale po podłączeniu obciążenia się wyłącza. Początkowo pracował w drukarce 3D.

Kiedy go otwierałem, spodziewałem się typowego zasilacza na układzie TL494, ale okazało się, że to coś wyraźnie nowszego. I szczerze mówiąc, nawet mnie to ucieszyło — z jakiegoś powodu zasilacze na TL494 mniej lubię naprawiać.

1. Na wejściu jest nawet filtr sieciowy.
2. Pracą steruje układ PWM z oznaczeniem LO1216 BE0747LE. Nie szukałem informacji, co to za układ, zresztą nie było takiej potrzeby, bo wygląda na to, że działa prawidłowo.
3. Naprawdę zaskoczył mnie transformator. Przez moje ręce przeszło wiele zasilaczy, ale żeby jako rdzeń magnetyczny zastosowano rdzeń z transformatora linii... No, to mnie zaskoczyło. W gruncie rzeczy to ten sam ferryt i można go tak używać, ale w fabrycznym zasilaczu widzę takie rozwiązanie po raz pierwszy.
4. Na wyjściu są dwa kondensatory 2200 µF 35 V zwykłego typu, nawet na 85 stopni.

Podłączamy zasilacz i uruchamiamy test obciążalności z progiem wyłączenia ustawionym na 22 V. Przy prądzie 2,8 A obciążenie się wyłączyło. Obniżamy próg do 20 V — tym razem wyłączyło się już przy 5,4 A. No i wszystko jasne: wylutowujemy kondensator wejściowy i widzimy, że ma przerwę.

Na próbę podłączam tymczasowo jakiś używany kondensator o zbliżonej pojemności i ponawiam test. Teraz zasilacz bez problemu dostarcza 11 A, choć deklarowany prąd wynosi 10 A.

Rzadko naprawiam zasilacze — być może dlatego, że rzadko ktoś o to pyta, a jeśli już, to zwykle chodzi o naprawę wysyłkową. A może dlatego, że często jest to nieopłacalne. Tak czy inaczej, nie trzymam w domu zapasu typowych komponentów.
Dlatego po diagnostyce wysłałem klientowi listę elementów do wymiany wraz z cenami, uzgodniliśmy wszystko i od razu zamówiłem części do obu zasilaczy, a przy okazji kilka rzeczy dla siebie, żeby zaoszczędzić na dostawie. Swoją drogą, dostawa małej koperty NP o wadze 100 g kosztowała... 75 UAH
Łączny koszt samych komponentów wyniósł:
Tranzystor SPA17N80C3XKSA1 – 168 UAH. Można było znaleźć tańszy, ale wtedy trzeba by dwa razy płacić za dostawę.
Podwójna dioda VS-60CPH03PBF – 63 UAH
Kondensator 220uF 400V 25*35 105C 2000Hr – 84 UAH
Kondensatory 2 szt. TE 3300uF 35V 16*32 105C 5000Hr [Low ESR] – 2×25,20=50,40
Resztę drobiazgów miałem, zresztą nawet ich nie liczyłem.

Zacznę też od zasilacza 48 V.
Nie ma sensu pokazywać samego procesu wymiany komponentów, ale wyjaśnię kilka kwestii dotyczących podwójnej diody.
Tranzystory MOSFET można łączyć równolegle bez problemu, ale w przypadku podwójnych diod są pewne niuanse. Trzeba albo znaleźć dokładnie taką samą, możliwie najbardziej zbliżoną, i zamontować dwie identyczne, czyli wymienić obie, albo zastąpić je jedną mocniejszą. Wybrałem właśnie drugą opcję, tym bardziej że robiłem już tak wcześniej.
Dzięki temu nie trzeba dobierać identycznych parametrów podwójnych diod, bo jest tylko jedna. Poza tym ta podwójna dioda działa poprawnie nawet w wersji 60 V, a do tego ma lepsze parametry.
Dalej wszystko jest proste i dobrze widać na zdjęciach. Dodam tylko, że trzeba ją zamontować u góry radiatora, bo jeśli umieści się ją niżej, śruba będzie opierać się o transformator. Nie ma sensu izolować jej od radiatora — wyjaśnię dlaczego.

Jeśli chodzi o izolację: w tych zasilaczach są co prawda izolowane podwójne diody, ale sam radiator jest połączony przez śrubę mocującą z dodatnim wyjściem, a tym samym z kołnierzem podwójnych diod. Powoduje to jeden nieprzyjemny problem.
Podczas przeróbki kolejnego zasilacza zamocowałem podwójną diodę nieco niżej. Lekko oparła się o transformator, radiator przesunął się dosłownie o ułamek milimetra i zrobiło się zwarcie do pola masy. Dlatego zdecydowanie zalecam umieszczenie izolacji pod radiatorem. Nie trzeba nawet wylutowywać diod — wystarczy poluzować śrubę mocującą i wsunąć tam kawałek kartonu.

Otrzymany tranzystor niestety wyraźnie różni się od wcześniej zamontowanego. Trudno mi powiedzieć, który z nich jest oryginalny.
Jak się domyślacie, przy cenie prawie 5 USD za sztukę wymiana obu byłaby dość kosztowna, więc wymieniamy jeden. W rzeczywistości nie jest to tak straszne, jak się wydaje. Jedyny problem, który może się pojawić, to różny czas załączania i wyłączania, ale nic nie mogę na to poradzić.

Na koniec wymieniłem bezpiecznik. Ponieważ trochę zabrudził płytkę, na wszelki wypadek zdjąłem listwę zaciskową i sprawdziłem, co jest pod nią, przy okazji nieco usuwając sadzę. A tak przy okazji: sadza, a zwłaszcza zwęglone miejsca, dobrze przewodzą prąd, dlatego trzeba je dokładnie i koniecznie usunąć.
Bezpiecznik jest tu mały, 5 A. Nie miałem takiego, więc zamontowałem zwykły, ustawiony pionowo.

Po każdej naprawie trzeba sprawdzić urządzenie, więc podłączam obciążenie i obserwuję jego zachowanie.

A zachowanie nie napawa optymizmem: w okolicy sterownika bramki pojawiło się nienormalne nagrzewanie. Przy bliższych oględzinach widać, że mocno grzeją się dioda Zenera i tranzystory sterownika.

Po zmierzeniu napięcia zasilającego układ PWM ustaliłem, że wynosi ono około 19 V bez obciążenia i około 21–21,5 V przy maksymalnym obciążeniu. Nic dziwnego, że dioda Zenera 15 V ma ciężkie życie.
Najlepiej byłoby obniżyć samo napięcie zasilania, ale to oznacza kolejne przeróbki. Wymieniłem więc diodę Zenera 15 V na 18 V. To maksymalne napięcie diody Zenera, jakie można zastosować w tym miejscu, ponieważ maksymalne napięcie bramki tranzystora wynosi 20 V.
Zapomniałem napisać, że nie miałem pod ręką rezystorów 5,6 Ω. A właściwie miałem, ale w rozmiarze 1206, podczas gdy tutaj są 0805. Choć wymiary pól lutowniczych pozwalały w zasadzie zamontować też 1206, ich rozmieszczenie było bardzo niewygodne. Można zastosować rezystory o wartości około 3–10 Ω, ale trzeba wymienić oba naraz.

Obciążamy prądem 6 A i sprawdzamy dalej.

I to właściwie wszystko. Zasilacz bez problemu radził sobie z obciążeniem 7 A. Przez jakiś czas testowałem go przy 6 A, ale nie wykryłem już żadnych innych problemów.

Zmywamy z płytki resztki topnika i naprawę można uznać za zakończoną.

Zabieramy się za naprawę drugiego zasilacza — tutaj wszystko jest znacznie prostsze.
Na wszelki wypadek zamówiłem kondensatory na wymianę, zarówno wejściowy, jak i wyjściowe.
1. Nowy kondensator wejściowy o deklarowanej pojemności 220 µF w rzeczywistości miał około 193–194 µF. Sprawdziłem jeszcze multimetrem, wynik był mniej więcej taki sam. Hmm... brakuje 10%...
2. Mój stary, używany. W zasadzie można było go zostawić, ale nie lubię montować używanych części w naprawianych urządzeniach i robię to tylko w ostateczności, po uzgodnieniu.
3. Nowe kondensatory wyjściowe. Niestety w sklepie były tylko tej „firmy”, karta katalogowa tutaj, a ja nie miałem nic odpowiedniego. Moim zdaniem są dość drogie jak na kondensatory w zasadzie bez marki, ale pojemność jest prawie zgodna z deklarowaną, a multimetr pokazał dokładnie 3300 µF.
4. W starych pojemność jest jeszcze bardziej zaniżona, a ESR dwukrotnie wyższy. W gruncie rzeczy można było je zostawić, ale chciałem zrobić to lepiej.

Na płytce zasilacza często można też zobaczyć jeszcze jeden kondensator, bardzo mały, w części wysokonapięciowej. Jego pojemność wynosi zwykle około 10–47 µF, a napięcie 25–50 V. Jeśli zasilacz nie jest już nowy, warto go wymienić, zwłaszcza gdy jest to jakiś bezimienny model. Kondensator ten znajduje się w obwodzie zasilania kontrolera PWM, często wysycha, przez co zasilacz zaczyna działać nieprawidłowo i ma problemy z uruchomieniem.

I właśnie dlatego nie lubię naprawiać tanich chińskich zasilaczy: diagnozujesz problem, naprawiasz, a potem podczas składania zauważasz, że tranzystor jest dociśnięty byle jak. Czyli oprócz samej naprawy musisz jeszcze wyszukiwać i poprawiać fuszerkę.
Trzeba było podłożyć przekładkę z laminatu szklano-epoksydowego, a na niej jedną warstwę taśmy izolacyjnej, żeby zamortyzować nacisk.

Składamy wszystko do kupy, przy okazji wymieniając pastę termoprzewodzącą na nową.

Pierwsze uruchomienie zawsze przeprowadzamy przez żarówkę, nawet jeśli prawie nic nie robiliśmy, nawet jeśli jesteśmy pewni na 200%, nawet jeśli mamy 60 lat doświadczenia (choć to i tak wiecie) i przed śniadaniem naprawiamy pięć zasilaczy — zawsze!
Ja tego nie zrobiłem i zapłaciłem za to bezpiecznikiem. Dobrze, że tylko nim, bo mogłem stracić 84 UAH + 75 UAH za dostawę. Zgadnijcie dlaczego. Po lewej zasilacz jest podłączony do sieci, ale jego pobór własny jest bardzo mały, co cieszy.

Podłączamy obciążenie i uruchamiamy autotest z limitem 12 A. Wygląda na to, że wszystko jest w porządku.

Następnie obciążam zasilacz prądem 10 A, czyli maksymalnym deklarowanym, i czekam. Po kilku minutach wyczuwam zapach czegoś przegrzanego.

A nie, okazało się, że w tym zasilaczu to „funkcja”, po prostu tak go zaprojektowano. Mocno nagrzewa się termistor i rezystor obciążenia na wyjściu, choć 78 stopni na dławiku i 92 na transformatorze też trudno uznać za normalny wynik. Nawiasem mówiąc, temperatura rezystora obciążenia dochodzi do 120 stopni; na drugim zdjęciu jest po prostu częściowo zasłonięty przez dławik.

I to właściwie wszystko. Niby nic szczególnie skomplikowanego, ale jak zawsze powtarzam: nawyk sprawdzania wszystkiego przychodzi po pierwszym wiadrze spalonych tranzystorów.
A teraz o tym, czy naprawa zasilaczy ma sens. Moim zdaniem jej opłacalność zbliża się do zera. Ile waszym zdaniem powinna kosztować naprawa tych dwóch zasilaczy, bez uwzględniania ceny części? Tak z ciekawości.
Policzmy: tanich zasilaczy nie opłaca się naprawiać, bo są… tanie. Drogie zasilacze warto byłoby naprawiać, ale często są to urządzenia zaawansowane technologicznie, ciasno upakowane i z drogimi komponentami. Czyli jeśli problem nie jest banalny, na przykład wyschnięte kondensatory albo warystor uszkodzony przez przepięcie, naprawa stanie się problemem. O konstrukcji współczesnych zasilaczy można poczytać na przykład tutaj albo tutaj.
Czyli naprawić się da, ale nie zawsze ma to sens i każdy przypadek trzeba rozpatrywać osobno, bo czasem rzeczywiście łatwiej naprawić, zwłaszcza jeśli robi się to samemu.
Od razu powiem, że nie przepadam za pytaniami w rodzaju: „Nie działa mi zasilacz, powiedzcie, co mam wymienić, żeby zaczął działać?”. Po pierwsze, zdalna diagnostyka jest dla mnie czasochłonna i mało skuteczna dla pytającego, a do tego nie zawsze bezpieczna. Niektóre rzeczy fachowiec zauważa od razu podczas oględzin, obracając urządzenie w rękach; ze zdjęć nie zawsze łatwo to ocenić. Poza tym to, co sprawdzam multimetrem w pięć minut, w korespondencji zajmuje w najlepszym razie godziny, a czasem nawet dni.
Nie wykluczam jednak zdalnej naprawy, ale cena jest co najmniej dwukrotnie wyższa niż wtedy, gdybym robił to sam (w najlepszym razie mogę po prostu coś podpowiedzieć, jeśli problem jest typowy). I bez żadnych gwarancji — wybaczcie, mój czas też kosztuje, a przypominanie sobie po paru dniach, na czym skończyliśmy poprzednim razem, nie zawsze jest wygodne, zwłaszcza że równolegle mam zwykle kilka takich zgłoszeń.
To właściwie wszystko. Mam nadzieję, że choć trochę się przydało. Może kiedyś podrzucę coś podobnego, a na razie idę dalej dłubać przy nowej płytce do przeróbki zasilacza na UPS. Już mogę powiedzieć, że działa tak, jak się spodziewałem :)
stwg6653 неисправности бп, ремонт высоковольтного источника питания technics model sr2.5-r-600, плата sy96w-2018-1, шим zs2925a, sy96w 2018 1 схема, как проверить 78r33api, ремонт блока питания AC ADAPTER MODEL:HHW-96W, ремонт s-600-48, ремонт блока питания с выходом на 3 и 5 вольт вега сколько будет стоить, схема однотактного источника питания на uc3843, как отремонтировать блок питания S-600-48 ?, что будет если вместо 5 вольт подать 9, sy7658даташит, 3, занижено напряжение в блоке питания пк, кирич блог ob2263, сгорел термистор в блоке питания, ремонт блока питания светодиодной ленты, 16, ремонт бп lrs300-24, сгорел дроссель возле конденсаторов в схеме питания, 1, ремонт блока питания 12в 5а на uc3842, бп на стр 6653 как починить, чем можно заменить блок питания на т2
Pytania i odpowiedzi
Które elementy uległy awarii w zasilaczu 48 V?
Zwarciu uległy tranzystor i zespół diod, rezystor bramki jest przerwany, a ochronna dioda Zenera została częściowo uszkodzona.
Co sprawdzić przed wymianą elementów w tym zasilaczu?
Oprócz uszkodzonego tranzystora trzeba sprawdzić rezystory i układ sterowania bramką, a także obwód wyjściowy oraz zespół diod — usterek może być kilka.
Dlaczego samodzielna naprawa zasilacza jest niebezpieczna?
Na kondensatorze wejściowym może utrzymywać się niebezpieczne napięcie 300–320 V. Autor odradza naprawę bez znajomości zasady działania zasilaczy impulsowych i praktycznego doświadczenia.
Wyniki z tej recenzji znajdują się w bazie pomiarów: Zasilacze
Produkty w obniżonych cenach
Może Cię zainteresować
Produkty w obniżonych cenach
Wszystkie materiały na stronie i porady są bezpłatne, ale będziemy wdzięczni za wsparcie projektu i kanału!
Komentarze6
Komentować mogą zarejestrowani czytelnicy. Rejestracja zajmuje minutę, a zalogować się można za pomocą tego samego konta co na forum.
Zaloguj sięRejestracja




Komentarze są publikowane w języku oryginału.