/       /    5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.
Wesprzyj projekt na Patreon


5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

$8.70
Przejdź do sklepu
Kilka razy w komentarzach, a później także w prywatnych wiadomościach, proszono mnie o recenzje zasilaczy o określonym napięciu. Odpowiedziałem, że postaram się zdobyć takie zasilacze do testów.
Dziś recenzja zasilacza 5 V.
Sama recenzja byłaby jednak dość nudna, dlatego tym razem spróbuję opowiedzieć, za co odpowiadają poszczególne elementy zasilacza i na co zwracać uwagę przy jego wyborze.

Będzie dużo tekstu i niezbyt wiele zdjęć. Postaram się pisać zrozumiałym językiem, ale może mi się zdarzyć użyć fachowych określeń, takich jak „składowa wspólna”, „nasycenie”, „prąd upływu” itp. Jeśli coś będzie niejasne, pytajcie, wyjaśnię :)

Początkowo planowałem zamówić dwa zasilacze o różnej mocy: 18 i 36 W, ale potem uznałem, że 18 W to nic ciekawego, więc zamówiłem tylko wersję 36 W. I właśnie ją dziś omówimy.

Jak zwykle zacznę od opakowania, bo to właśnie po nim ocenia się towar.
Zasilacz przyszedł w pudełku z brązowej tektury, na którym umieszczono oznaczenie informujące, że jest to zasilacz o napięciu 5 V i prądzie 7,2 A.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Z oznaczeń wynika, że zasilacze w takiej obudowie są produkowane w różnych wersjach mocy i napięcia. Trafił mi się już kiedyś zasilacz 12 V w takiej obudowie.
Dane techniczne zasilacza podane na etykiecie:
Napięcie wejściowe: 100–240 V
Częstotliwość sieci zasilającej: 50/60 Hz.
Napięcie wyjściowe: 5 V
Prąd wyjściowy (maksymalny): 7,2 A
Maksymalna moc: 36 W. Napisano, że jest to moc całkowita, ale nie do końca wiadomo, co w tym przypadku mieli na myśli.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Zasilacz jest dość niewielki. Jego wysokość, 37 mm, jest zbliżona do wysokości pudełka zapałek.
Zasilacz waży zaledwie 133 g (ogólnie rzecz biorąc, im większa masa, tym lepiej, choć jest to tylko pośrednia wskazówka).
Długość: 85 mm, szerokość: 58 mm.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Wejście, wyjście i uziemienie wyprowadzono na jedną listwę zaciskową.
Listwa ma osłonę, która nie otwiera się do końca — brakuje dosłownie odrobiny. Obok znajduje się potencjometr montażowy do regulacji napięcia wyjściowego oraz dioda LED sygnalizująca, że zasilacz jest włączony.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Na zewnątrz zasilacza nie ma nic ciekawego, poza błyszczącą, perforowaną osłoną chroniącą przed porażeniem prądem i zakłóceniami. Zobaczmy więc, co jest w środku i jak to wszystko działa.
Odkręcamy kilka śrubek i zaglądamy do środka.
Na pierwszy rzut oka nie ma zastrzeżeń. O jakości wykonania najwięcej mówi montaż. Jeśli elementy są równo zamontowane, na płytce nie ma pustych miejsc, a większe podzespoły są unieruchomione klejem (albo uszczelniaczem), to najczęściej świadczy to raczej o dobrym zasilaczu niż o kiepskim.
Tutaj wszystko zamontowano starannie, choć kilka pustych miejsc jednak zostało.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Oględziny zewnętrzne mamy za sobą, teraz możemy przejść do dokładniejszego opisu.
Na początek konstrukcja: w tym zasilaczu zastosowano pasywne chłodzenie podzespołów.
Część ciepła jest odprowadzana do aluminiowej obudowy, która pełni funkcję radiatora. To dość klasyczny sposób chłodzenia tego typu zasilaczy.
Przy okazji, skuteczność chłodzenia można poprawić, mocując zasilacz do elementu dobrze odprowadzającego ciepło. Nie zaleca się montowania go na powierzchni izolującej termicznie, chyba że jednocześnie zmniejszymy obciążenie.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Ciepło jest przekazywane do obudowy z dwóch elementów: tranzystora wysokonapięciowego i diody wyjściowej. Opowiem o nich później. Między podzespołami a obudową nałożono pastę termoprzewodzącą, a same elementy dociśnięto stalową blaszką.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

A teraz przyjrzyjmy się poszczególnym elementom typowego zasilacza. Spróbuję wyjaśnić, za co każdy z nich odpowiada.
1. Listwa zaciskowa — tu wszystko jest jasne, służy do podłączenia przewodów wejściowych i wyjściowych. Przy dużych prądach używa się kilku zacisków tego samego rodzaju, na przykład dwóch zacisków dodatnich i dwóch ujemnych. Tutaj trochę na tym zaoszczędzono: prąd wyjściowy wynosi do 7,2 A, a na każdy biegun przypada tylko jeden zacisk. Nie powiedziałbym, że to krytyczna wada, ale lepiej, gdy obciążenie można rozłożyć.
2. Filtr wejściowy.
3. Mostek prostowniczy, który prostuje napięcie sieciowe. Czasem montuje się go na radiatorze (jeśli jest osobnym elementem), ale w zasilaczach małej mocy nie jest to konieczne.
4. Kondensator prostownika wejściowego
5. Tranzystor wysokonapięciowy
6. Transformator
7. Dioda prostownicza na wyjściu.
8. Wyjściowy filtr zasilania
9. Układ stabilizacji i regulacji napięcia wyjściowego.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Dalej dokładniej pokażę i opiszę wymienione wyżej podzespoły.
Wejściowy filtr zasilania. W rzeczywistości służy głównie do filtrowania zakłóceń przedostających się z zasilacza do sieci. Jeśli po włączeniu zasilacza impulsowego radio zaczyna szumieć, najpierw sprawdź, czy zasilacz ma taki filtr.
W pełnej wersji składa się z dławika z dwoma uzwojeniami, dwóch kondensatorów typu X (na zdjęciu żółte) oraz dwóch kondensatorów typu Y (zwykle małych, niebieskich). Do filtra przeciwzakłóceniowego należy też kondensator łączący stronę pierwotną i wtórną zasilacza oraz kondensator łączący ujemny zacisk wyjściowy z obudową, ale te elementy mają większy wpływ na tłumienie zakłóceń na wyjściu.
Z powodu tych kondensatorów Y1 nieuziemiony zasilacz zwykle „kopie”.
Z dławikiem i kondensatorami X sprawa jest prosta: im większa indukcyjność i pojemność, tym lepiej. Czasami stosuje się nawet filtry dwustopniowe (dwa dławiki).
W niektórych przypadkach filtr jest uproszczony i pozostaje tylko dławik, jeden kondensator typu X oraz jeden lub dwa kondensatory typu Y1 (między stroną pierwotną i wtórną zasilacza oraz między minusem zasilacza a obudową). To również całkiem poprawne rozwiązanie, ale czasami zamiast dławika montuje się „specjalnie przeszkolone zworki” albo całkiem usuwa filtr. Tak robić nie wolno — zakłócenia są gwarantowane.
W tym przypadku mamy do czynienia z „wersją ekonomiczną”, ale całkiem sprawną. Nie trzeba by jej było poprawiać, gdyby producent zamiast właściwych kondensatorów Y1 nie zamontował zwykłych kondensatorów wysokonapięciowych (2.2 nF 2 kV). To niebezpieczne, ponieważ w razie przebicia takich kondensatorów wyjście zasilacza zostanie połączone z wejściem i może porazić prądem. Do przebicia może dojść na przykład wskutek przepięcia wywołanego silnym wyładowaniem piorunowym w pobliżu linii energetycznej.
Wniosek: filtr jest całkiem funkcjonalny, ale dla bezpiecznej eksploatacji lepiej wymienić niebieskie kondensatory oznaczone na płytce jako CY na właściwe kondensatory Y1 albo uziemić obudowę zasilacza.
Niestety, podobny grzech popełnia chyba 90% tanich zasilaczy.
Przed filtrem zasilania w zasilaczach impulsowych montuje się też specjalny termistor ograniczający prąd rozruchowy przy włączaniu. Tutaj go nie ma, a właściwie jego rolę częściowo pełni dławik. To niezbyt dobre rozwiązanie, ale w tym przypadku można je zaakceptować. Przy dużej mocy zasilacza (a więc i kondensatorach o dużej pojemności) termistor jest niezbędny, a w szczególnie wymagających przypadkach stosuje się nawet specjalny układ, który po włączeniu zwiera termistor.
Działa to tak: gdy termistor jest zimny, jego rezystancja jest duża i ogranicza prąd. Po włączeniu nagrzewa się, jego rezystancja maleje i nie powoduje już dużych strat. Jeśli jednak wyłączysz zasilacz, a potem włączysz go ponownie, zanim termistor ostygnie, prąd rozruchowy będzie ograniczony w niewielkim stopniu.

5 V, 7.2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7.2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Za filtrem wejściowym znajduje się mostek prostowniczy, który prostuje prąd przemienny. Następnie prąd stały trafia na kondensator elektrolityczny.
Mostek prostowniczy może mieć różną postać: może składać się z osobnych diod albo być osobnym komponentem; czasami montuje się go nawet na radiatorze. W tym przypadku zastosowano 4 osobne diody. To klasyczne diody 1N4007, w zupełności wystarczające w takim zasilaczu. W tanich zasilaczach stosuje się czasem tylko jedną diodę, co jest bardzo złym rozwiązaniem, ponieważ kondensator wejściowy pracuje wtedy nieefektywnie.
Wejściowy kondensator elektrolityczny. Tu sprawa jest prosta: im większa pojemność (w rozsądnych granicach), tym lepiej.
W zasilaczu przeznaczonym wyłącznie do pracy przy 230 V (± 10%) pojemność kondensatora powinna być równa mocy zasilacza. Czyli jeśli zasilacz ma moc 90 W, montuje się kondensator 100 µF.
W zasilaczach przeznaczonych do pracy w rozszerzonym zakresie 100–240 V pojemność tego kondensatora powinna być 2–3 razy większa.
W tym przypadku zastosowano kondensator o pojemności 47 µF i napięciu znamionowym 450 V (to bardzo dobrze, zwykle stosuje się kondensatory na 400 V). Przy napięciu wejściowym 230 V jego pojemność jest więcej niż wystarczająca (dla zasilacza o mocy 36 W), ale do pracy przy napięciu 100–150 V jest za mała.
Pojemność kondensatora wpływa na następujące parametry.
1. Zakres napięcia wejściowego, przy którym zasilacz działa prawidłowo.
2. Żywotność kondensatora: z powodu dużych tętnień kondensator o mniejszej pojemności zużyje się szybciej. Im większa pojemność, tym dłużej będzie działał.
3. Zwiększenie pojemności korzystnie wpływa na sprawność zasilacza, choć w niewielkim stopniu.

5 V, 7.2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7.2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Tranzystor wysokonapięciowy. Cóż, nie ma tu wiele do powiedzenia.
Chyba tylko tyle, że nie sprawdza się tu zasada „im więcej, tym lepiej”. Parametry tranzystora powinny być optymalnie dobrane do zastosowanego układu scalonego sterownika PWM.
Znaczenie może mieć maksymalne napięcie — w przypadku tego tranzystora wynosi ono 600 V, co w tym układzie jest zupełnie wystarczające. Zdarzało mi się spotkać tranzystory na 800 V, ale to bardzo rzadkość.
Znaczenie ma też rodzaj obudowy. Są tranzystory w całkowicie plastikowej obudowie, a są też takie z metalową częścią — wtedy mocuje się je do radiatora/obudowy przez podkładkę izolacyjną. Osobiście bardziej podoba mi się wariant z całkowicie izolowaną obudową.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Transformator mocy.
Jeśli mocno uprościć, obowiązuje tu zasada „im większy, tym lepszy”.
W tym zasilaczu zastosowano topologię przetwornicy flyback, czyli najpierw otwiera się tranzystor i „ładuje” transformator (w rzeczywistości nie do końca sam transformator, ale to nieistotne), a potem tranzystor się zamyka i energia z transformatora „przepływa” do obciążenia przez diodę wyjściową.
Napisałem o uproszczeniu, bo rozmiar transformatora zależy nie tylko od mocy, lecz także od częstotliwości pracy zasilacza. Im wyższa częstotliwość, tym mniejszy transformator można zastosować, ale większość tanich zasilaczy pracuje w zakresie 60–130 kHz, więc ta zasada nadal się sprawdza.
Istnieją sterowniki pracujące z wyższą częstotliwością, ale wymaga ona bardzo dobrych materiałów na transformator, dlatego taki zasilacz będzie znacznie droższy.
W tanich zasilaczach ATX o mocy 250–300 W spotykałem transformatory wielkości połowy pudełka zapałek, ale nie wynikało to z pracy z bardzo wysoką częstotliwością, tylko z bezwzględnego cięcia kosztów :(
Czasem pytają, czy można przerobić zasilacz z 5 V na 9 V albo z 19 V na 12 V.
Najczęściej nie, ponieważ transformator ma określony stosunek liczby zwojów uzwojenia pierwotnego do wtórnego, a po przeróbce zasilacz będzie pracował w nieoptymalnym trybie albo w ogóle nie zadziała. Transformator ma jeszcze jedno uzwojenie, z którego zasilany jest układ scalony sterownika PWM, a napięcie na tym uzwojeniu również zależy od napięć na pozostałych uzwojeniach.
W tym zasilaczu transformator jest odpowiednio dobrany do deklarowanej mocy.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Wyjściowa dioda prostownicza.
Od tej diody w dużej mierze zależy niezawodność zasilacza. Jedna z zasad mówi, że dioda powinna być przystosowana do prądu 2,5–3 razy większego niż maksymalny prąd wyjściowy zasilacza. W naszym przypadku: 7,2 × 3 = 21,6.
W tym zasilaczu zastosowano zespół dwóch diod. Z dokumentacji wynika, że dioda jest przystosowana do prądu 20 A (2 × 10) i napięcia 100 V.
Pod względem prądu spełnia wymagania, a jej napięcie znamionowe znacznie przekracza potrzebne.
Zwykle w zasilaczu 5 V wystarczy dioda na 45–60 V, w zasilaczu 12 V — na 100 V, a przy 24 V potrzeba już 150 V.
Ale tak naprawdę przesada też nie jest dobra. Już wyjaśniam dlaczego.
Diody Schottky’ego są bardzo dobre: mają niski spadek napięcia i szybko się przełączają, co korzystnie wpływa na sprawność zasilacza i jego temperaturę.
Jednak w odróżnieniu od zwykłych diod, w ich przypadku spadek napięcia wyraźniej zależy od maksymalnego napięcia, na jakie dioda jest przystosowana. Dioda na 45 V może mieć spadek napięcia nawet 1,5 raza mniejszy niż dioda na 100 V. W tym zasilaczu lepiej sprawdziłaby się więc dioda na 30–40 A i 60 V — sprawność byłaby wyższa, a cena praktycznie taka sama.
Czyli w praktyce zastosowano tu dobrą diodę z dużym zapasem napięcia. To niezawodne rozwiązanie; myślę, że jeśli coś się przepali, to będzie to jeden z ostatnich elementów. Dioda nie jest jednak całkiem optymalnie dobrana.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Filtr wyjściowy i układ stabilizacji.
Na początek warto pamiętać o kilku zasadach. Na przykład zalecana łączna pojemność kondensatorów to 1000 µF na każdy 1 A prądu wyjściowego, ale w praktyce zasilacz działa całkiem dobrze nawet przy pojemności zmniejszonej o połowę. Nie mniej ważne jest maksymalne napięcie, na jakie są przystosowane kondensatory, oraz ich typ.
Zalecane napięcie kondensatorów dla danego napięcia wyjściowego:
dla zasilacza 5 V — 16 V, w ostateczności 10 V, pod żadnym pozorem 6,3 V;
dla 12 V — 25 V, w ostateczności 16 V;
dla 24 V — 35 V, pod żadnym pozorem 25 V.
Kondensatory powinny mieć niski ESR (LowESR) i być przystosowane do pracy w temperaturze 105°C — wtedy posłużą długo.
W tym zasilaczu kondensatory mają pojemność 1000 µF każdy, czyli łącznie 2000 µF. Dlatego długotrwały prąd nie powinien przekraczać 4–5 A. Krótkotrwale można pobierać więcej, ale skróci to żywotność kondensatorów.
Przy okazji, w tym zasilaczu jest miejsce na porządne kondensatory o średnicy 10 mm, choć obecnie zamontowane są mniejsze, o średnicy 7 mm.
Dławik wyjściowy — tu zasada jest prosta: im większy, tym lepiej. Trzeba jednak pamiętać, że liczy się nie tylko jego rozmiar, ale też prąd, na jaki został zaprojektowany. Jeśli dławik jest nawinięty cienkim drutem, będzie się grzał. A gdy przegrzeje się rdzeń ferrytowy, jego parametry gwałtownie się pogarszają po przekroczeniu określonej temperatury. Mniej więcej na tej zasadzie działają lutownice indukcyjne, tyle że tam wadę zamieniono w zaletę. Ale to już temat na inną recenzję.
Zastosowano tu niezbyt mocny dławik. Wrócimy do niego podczas testów.
Układ stabilizacji napięcia wyjściowego. Napiszę o nim nieco później, ponieważ znajduje się na spodzie płytki. Od góry widać tylko potencjometr montażowy do precyzyjnego ustawienia napięcia wyjściowego oraz diodę LED sygnalizującą, że zasilacz jest włączony i działa (a czasem to nie to samo :).

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Stopniowo przechodzimy do bardziej „precyzyjnej” elektroniki. W tym zasilaczu większość elementów znajduje się na spodzie płytki, po stronie ścieżek, ponieważ zastosowano komponenty SMD. Można też użyć zwykłych elementów przewlekanych — nie ma to większego znaczenia, więc zasadniczo nie warto się tym szczególnie przejmować.
Warto natomiast zwrócić uwagę na jakość montażu płytki. Powinna być dobrze wykonana, a wyprowadzenia elementów przylutowane i przycięte, zamiast sterczeć na wszystkie strony. Dobrze też, żeby zmyto topnik, a przynajmniej jego większą część.
Do tego zasilacza nie mam większych zastrzeżeń — zasłużone 4 punkty. Nie powiem, że jest idealnie; jest po prostu dobrze.
Zwykle po montażu i umyciu pokrywam płytkę lakierem, ale spotyka się to tylko w produktach marek z najwyższej półki, i to częściej w urządzeniach przemysłowych.
Trochę rozczarował mnie brak szczeliny izolacyjnej pod transoptorem, oddzielającym część wysokonapięciową od niskonapięciowej. Warto wykonywać szczeliny między blisko położonymi ścieżkami po obu stronach zasilacza — zwiększa to bezpieczeństwo.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Na podstawie płytki narysowałem schemat ideowy. W zasadzie wziąłem schemat jednego z wcześniej opisywanych zasilaczy i wprowadziłem potrzebne uzupełnienia oraz poprawki, ponieważ większość takich zasilaczy ma podobną (jeśli nie identyczną) topologię.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótko o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Strona pierwotna zasilacza z bliska.
Wyraźnie widać kontroler PWM z jego „otoczeniem”, bocznik złożony z kilku rezystorów SMD, a także rezystory wchodzące w skład „snubbera”.
A skoro już o „snubberze” mowa: to układ tłumiący pasożytnicze przepięcia powstające na uzwojeniu wysokonapięciowym transformatora. Występuje w kilku wariantach:
1. Dioda + rezystor + kondensator (tak jest w tym zasilaczu); na schemacie są to R3, C3 i DB1.
2. Dioda + transil (odpowiednik bardzo mocnej diody Zenera — ogranicznik napięcia).
3. Połączenie wariantów 1 i 2, stosowane zwykle przy większych mocach.
4. Chińska innowacja: nie montować go wcale. Tak robi się zwykle w najtańszych zasilaczach, na przykład do e-papierosów i telefonów komórkowych, sprzedawanych za grosze.
Ten układ ma wpływ na niezawodność zasilacza.

Bocznik złożony z kilku rezystorów SMD o numerach 9, 19, 21, 22 i 23 służy do pomiaru prądu płynącego przez tranzystor wysokonapięciowy. Jest to potrzebne do ochrony zasilacza przed przeciążeniem i zwarciem. Gdy zasilacz ulega awarii, najczęściej odchodzi w zaświaty razem z tranzystorem wysokonapięciowym, kontrolerem PWM i rezystorem znajdującym się między tranzystorem a kontrolerem.
Lutowanie jest staranne, a co więcej, elementy są przyklejone — to już jedna z „oznak” w miarę porządnego zasilacza.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

W tym zasilaczu zastosowano kontroler PWM nieznanego pochodzenia, ale jego wyprowadzenia są identyczne jak w kontrolerze 63D39, który z kolei jest odpowiednikiem FAN6862.
W małych zasilaczach stosuje się trzy rodzaje rozwiązań układowych:
1. Układ scalony kontrolera PWM + wysokonapięciowy tranzystor polowy.
2. Układ scalony mocnego kontrolera PWM, który ma wbudowany zarówno tranzystor polowy, jak i bocznik (czasem zamiast bocznika mierzy się spadek napięcia na tranzystorze polowym w stanie przewodzenia).
Przykłady: TOP Powerintegrations, Viper itp.
3. Generator samowzbudny — bez układów scalonych, czasem także bez zabezpieczenia nadprądowego.
Pierwsze dwa typy są w zasadzie podobne, trzeci jest znacznie gorszy. Jeśli widzicie mały układ scalony, to w 99% przypadków macie do czynienia z zasilaczem pierwszego typu. Jeśli na płytce jest tranzystor wysokonapięciowy, a obok niego jeszcze 1–2 mniejsze tranzystory, to w 99% przypadków jest to generator samowzbudny.
Tutaj zastosowano prawidłowe rozwiązanie, nie mam uwag.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Strona wtórna odpowiada za prostowanie i stabilizację napięcia wyjściowego.
Niektórzy błędnie sądzą, że za stabilność napięcia wyjściowego odpowiada strona pierwotna (choć istnieją też takie rozwiązania zasilaczy). Za dokładność stabilizacji napięcia wyjściowego odpowiada właśnie strona wtórna, ponieważ kontroluje działanie strony pierwotnej.
Za stabilizację odpowiada mały układ scalony TL431. Na tym zdjęciu jest w bardzo małej, trójwyprowadzeniowej obudowie oznaczonej V3. Ten układ to regulowana dioda Zenera: po podaniu napięcia wyjściowego zasilacza steruje załączeniem transoptora (na zdjęciu znajduje się u góry płytki, między transformatorem a tranzystorem), który przekazuje sygnał do kontrolera PWM. Ten z kolei reguluje moc zasilacza, dostosowując ją tak, aby napięcie na wyjściu było stabilne.
Napięcie jest doprowadzane do układu przez dzielnik — czasem składający się po prostu z dwóch rezystorów, a czasem z dodatkowym potencjometrem montażowym, którym można nieznacznie zmienić napięcie wyjściowe.
Istnieje też błędne przekonanie, że gdy zasilacz ulega awarii, zwykle uszkadza się również podłączone do niego urządzenie. Powiem tak: teoretycznie jest to możliwe, ale w praktyce zdarza się BARDZO rzadko. Poza tym przy awarii zasilacza strona wtórna cierpi najrzadziej; większość problemów występuje po stronie pierwotnej (wysokonapięciowej).
Niektórzy producenci nie stabilizują napięcia wyjściowego za pomocą specjalnego układu scalonego i transoptora, ale to niezbyt dobre rozwiązanie. Co więcej, mam nawet recenzję zasilacza, w którym transoptor jest, ale nie jest do niczego podłączony.
Znaczenie ma nawet sposób poprowadzenia ścieżek, którymi mierzone jest napięcie wyjściowe. To istotne, zwłaszcza przy dużych prądach.
Ogólnie rzecz biorąc, jeśli jest transoptor i mały, trójwyprowadzeniowy układ scalony niedaleko wyjścia zasilacza, to najprawdopodobniej zastosowano w nim prawidłową stabilizację.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Żeby lepiej wyjaśnić, czym jest strona pierwotna (czyli „gorąca”) i wtórna (czyli „zimna”), zaznaczyłem je na schemacie różnymi kolorami. Na czarno oznaczono elementy należące jednocześnie do obu stron.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Na początek pierwsze uruchomienie (w końcu kiedyś trzeba było go włączyć). Wszystko zadziałało i nic się nie spaliło :).
Po włączeniu zasilacz pokazał napięcie wyjściowe 5,12 V.
Sprawdzamy zakres regulacji: wynosi 4,98–5,19 V, całkiem nieźle.
Następnie ustawiamy na wyjściu deklarowane 5 V.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Do sprawdzenia zasilacza używam znanego już moim czytelnikom „stanowiska”, składającego się z:
obciążenia elektronicznego
multimetru
oscyloskopu
termometru bezdotykowego.
Długopisu i kartki papieru

Tak jak poprzednio przeprowadzam testy stopniowe, każdy trwa 20 minut. Po pomyślnym zakończeniu testu zwiększam prąd obciążenia. Sonda oscyloskopu jest ustawiona w pozycji 1:1.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Pierwszy test przeprowadzamy bez obciążenia: napięcie wynosi 5 V, tętnienia są niemal niewidoczne.
2. Obciążenie 2 A, napięcie 5 V, tętnienia na poziomie 30–40 mV — świetnie.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

1. Obciążenie 4 A, napięcie 5 V, tętnienia około 40 mV — świetnie.
2. Obciążenie 6 A, napięcie nieco spadło do 4,99 V, tętnienia praktycznie się nie zmieniły i wynoszą około 40 mV — świetnie.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

1. Prąd obciążenia 7,2 A, napięcie 4,99 V, ale tętnienia bardzo wzrosły. To źle.
Wzrost tętnień wynika nie tylko z prądu obciążenia, ale raczej z nagrzania dławika (a właściwie jego przegrzania). Pisałem wyżej, że rdzeń dławika (i transformatora) zmienia swoje właściwości po przekroczeniu określonej temperatury. W tym przypadku dławik zaczyna działać jak zwykły kawałek drutu, prawie wcale nie filtrując. Jeśli przegrzeje się transformator, skończy się na wyprawie po kolejny zasilacz. To właśnie na podstawie pomiarów temperatury wnioskuję, w jakich warunkach pracuje zasilacz i jaka jest jego maksymalna moc.
Dławik w tym zasilaczu jest nawinięty cienkim drutem, dlatego ma dużą rezystancję i mocno się nagrzewa.
Dla eksperymentu schłodziłem dławik i ponownie zmierzyłem tętnienia pod obciążeniem. Na wszelki wypadek zrobiłem zdjęcie ekranu oscyloskopu „w czasie rzeczywistym”, a nie w trybie podtrzymania wskazań.
2. Prąd obciążenia 7,2 A, dławik schłodzony do 88 stopni (co prawda przy okazji nieco schłodziłem też cały zasilacz, ale chłodziłem głównie dławik), tętnienia wynoszą maksymalnie 50 mV.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać właściwy zasilacz.

Na podstawie wyników testów sporządziłem niewielką tabelę temperatur najważniejszych elementów tego zasilacza.
Kilka słów o temperaturach.
Niech nie przerażają was temperatury tranzystorów i diod sięgające 100 stopni — przy takich temperaturach czują się całkiem dobrze.
Znacznie bardziej krytyczna jest temperatura transformatora i dławika, a także kondensatorów elektrolitycznych. W tym zasilaczu po 1 godzinie i 40 minutach testów (ostatnia kolumna + 20 minut przy maksymalnym prądzie) kondensatory wyjściowe rozgrzały się do 104,2 stopnia. To bardzo źle, ale sądząc po temperaturze dławika wynoszącej 142 stopnie, myślę, że główny „wkład” w ten wynik miał właśnie on. Jeśli go wymienić, temperatura kondensatorów znacznie spadnie.
Diody i tranzystory mogą normalnie pracować nawet przy 130–140 stopniach, ale moim zdaniem to już bardzo wysoka temperatura. Dawniej w naszych poradnikach pisano: „zabrania się eksploatacji komponentów po przekroczeniu choćby jednego z parametrów”. Staram się nie przekraczać żadnych parametrów.
W tym zasilaczu najbardziej nagrzewa się dławik wyjściowy. Temperatury pozostałych elementów, nawet przy maksymalnym prądzie i po długim nagrzewaniu, pozostają na bezpiecznym poziomie. Zdziwiło mnie nawet, że dioda nagrzała się tak niewiele.
Podczas pomiaru mierzona była temperatura samego komponentu, a nie radiatora, na którym jest zamontowany. Dzięki temu można dokładniej zrozumieć, co się dzieje.

5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.5 V, 7,2 A i 36 W, czyli krótka opowieść o tym, jak wybrać odpowiedni zasilacz.

Podsumowanie.
Zalety
Zasilacz świetnie utrzymuje napięcie wyjściowe — to jak dotąd najlepszy wynik spośród testowanych przeze mnie zasilaczy.
Poziom tętnień można by uznać za bardzo dobry, gdyby nie przegrzewanie się dławika przy maksymalnym prądzie i późniejszy wzrost tętnień.
Całkowite nagrzewanie się zasilacza mieści się w dopuszczalnych granicach.
Całkiem dobra ogólna jakość wykonania zasilacza.
Kondensator wejściowy na 450 V

Wady
Dławik jest „niedopasowany” do prądu wyjściowego zasilacza i się przegrzewa.
Zastosowano kondensatory wyjściowe o zbyt małej pojemności.
Zastosowano zwykłe kondensatory wysokonapięciowe zamiast kondensatorów klasy Y.

Moim zdaniem ten zasilacz można bezpiecznie użytkować przy prądzie obciążenia do 5–6 A, ale po wymianie dławika wyjściowego i kondensatorów można spokojnie pracować przez dłuższy czas także przy prądzie 7 A. Podczas testu krótkotrwale obciążałem go prądem 7,5 A — działał zupełnie bez problemów. Czyli ten zasilacz ma zapas mocy.
Szkoda, że znowu zaoszczędzono na kondensatorach łączących stronę pierwotną i wtórną zasilacza i zastosowano zwykłe kondensatory wysokonapięciowe. Jednak sądząc po moich doświadczeniach z rozbieraniem tanich zasilaczy, zdarza się to bardzo często :(
Bardzo ucieszyła mnie dokładność stabilizacji napięcia wyjściowego. Przy zmianie prądu obciążenia od biegu jałowego do 7,5 A napięcie wyjściowe spadło zaledwie o 10 mV — po prostu świetnie, szczerze mówiąc, nie spodziewałem się tego.
Ogólnie to taki zasilacz-konstruktor z dużym potencjałem, który wręcz „prosi się” o modyfikacje.

Na razie to wszystko. Mam nadzieję, że choć trochę pomogłem tym, którzy mają trudności z wyborem zasilacza. Ta recenzja jest częściową odpowiedzią na wiele pytań, które dostaję w wiadomościach prywatnych i komentarzach. Planuję jednak kontynuację (a raczej uzupełnienie) tego omówienia, tym razem z innym, znacznie mocniejszym zasilaczem. Drugi zasilacz również zamówiłem do recenzji na prośbę czytelników i mam nadzieję, że jest już gdzieś w drodze do mnie.

Jak zawsze, czekam na pytania i propozycje w komentarzach :)


Produkt udostępniony do recenzji przez sklep.
$8.70
Przejdź do sklepu
Tę stronę znaleziono, wyszukując:
lc511a микросхема, на входе питания на плате установлен элемент в виде бочонка, lp3783 smps 电路图, lp3783 схема включения, схема хорошего блока питания на 5 вольт, транзистор для бп 5 вольт, простой блок питания на 5 вольт, меньше 5 ампер на блоке питания, лучший блок питания на 5 вольт, что сделать из мощноого блока питания 5 вольт, обзор блоков питания на 5 вольт, https://www.kirich.blog/obzory/118-5-volt-7-2-ampera-i-36-vatt-ili-nebolshoy-rasskaz-o-tom-kak-vybrat-pravilnyy-blok-pitaniya, 3, блок питания мощный на 5 вольт, блок питания 5 в обзор, максимальная мощность 27вт, входное напряжение 5вольт,пост 3ампера какой купить адартер, три хороших блока питания на 5 вольт, киттайский бп на 12 вольт 36 ват схема, микросхема на 6 ножек в блоке питания 5 вольт, в какую сторону должен быть повернут переключатель на блоке питания 12 вольт 5 ампер для 220 вольт, импульсный блок питания 24 вольта 60 ватт своими руками, ибп 5 вольт на транзисторах, дроссель 133 mhz 2 ампера для блока питания, импульсный бп на 5 вольт, нагрев блока питания 36 ватт

Pytania i odpowiedzi

Jakie parametry ma testowany zasilacz?

Na etykiecie podano wejście 100–240 V, 50/60 Hz oraz wyjście 5 V o maksymalnym prądzie 7,2 A i mocy 36 W. Wymiary to 85 × 58 × 37 mm, a masa wynosi 133 g.

Na co autor radzi zwracać uwagę przy wyborze zasilacza?

Wymienia filtr wejściowy, bezpiecznik, stabilizację po stronie wtórnej, odpowiednie kondensatory i diody, a także staranność montażu oraz mocowanie elementów do obudowy lub radiatora.

Jak chłodzony jest zasilacz 5 V, 36 W?

Chłodzenie jest pasywne: część ciepła z tranzystora wysokiego napięcia i diody wyjściowej trafia do aluminiowej obudowy. Autor odradza montaż na powierzchni izolującej ciepło, jeśli obciążenie nie zostanie zmniejszone.

Wyniki z tej recenzji znajdują się w bazie pomiarów: Zasilacze

Oblicz samodzielnieWszystkie kalkulatory

Produkty w obniżonych cenach


Może Cię zainteresować


Produkty w obniżonych cenach


Wesprzyj projekt

Wszystkie materiały na stronie i porady są bezpłatne, ale będziemy wdzięczni za wsparcie projektu i kanału!

Komentarze1

Komentarze są publikowane w języku oryginału.

  1. Дмитрий
    8 października 2018 14:27#1
    ...выходные конденсаторы разогрелись до 104.2 градуса, это очень плохо, но судя по температуре дросселя в 142 градуса...

    Конденсатор обратнохода типа этого находится под большой токовой нагрузкой. RMS тока пульсаций первого конденсатора близок к величине выходного тока, около 7А. Ни один обычный электролит такого малого размера 7А длительно не выдержит, по даташиту допускают 1,5-2А длительно. Второй конденсатор почти не воспринимает ток пульсаций, потому, что он включен через дроссель.
    Таким образом, после выпрямителя должен быть не 1*1000мкФ, а 3-4*1000мкФ или 2-3*2200мкФ. Это минимум. Но места на них не хватит. Вместо дросселя можно установить перемычку. Пульсации возрастут, но нагрузка распределится равномерно на 2 электролита.
    Нагрев дросселя указывает на то, что он не рассчитан на данный ток. Переменная составляющая через дроссель очень мала, значит, его греет только постоянка.

    +2

Omów na forumMasz pytanie lub własne doświadczenia? Omów artykuł z autorem i czytelnikami — na forum wygodnie pokazuje się schematy i zdjęcia.
Przejdź na forum

Komentować mogą zarejestrowani czytelnicy. Rejestracja zajmuje minutę, a zalogować się można za pomocą tego samego konta co na forum.

Zaloguj sięRejestracja