Mały enkoder i reanimacja starej myszki

Myślę, że zdecydowana większość osób czytających te słowa miała do czynienia z takim urządzeniem jak mysz komputerowa. Jak każde urządzenie, czasem się psuje, ale niekiedy można dać mu drugie życie.


Najczęściej, gdy mysz się zepsuje, użytkownicy po prostu kupują nowy, nowocześniejszy model. Czasem jednak człowiek przyzwyczai się do czegoś i wcale nie ma ochoty wymieniać tego na nowe, choćby i nowoczesne. Tak było w moim przypadku.

Moją pierwszą „myszką” nie była klasyczna mysz z ogonkiem, lecz urządzenie wbudowane w laptopa, dokładnie takie jak na tym zdjęciu (znalezionym tutaj). Praktyka pokazała jednak, że korzystanie z trackballa nie jest zbyt wygodne: szybko się brudził, więc na biurku stale stała buteleczka ze spirytusem i kawałek waty. Moją pierwszą prawdziwą myszą była natomiast kulkowa Mitsumi, która też się zapychała, choć znacznie rzadziej.


Nie pamiętam już, jaka była następna, choć po drodze próbowałem bezprzewodowej myszy A4tech działającej w kanale podczerwieni. 5 GHz? Ha, 320 THz :)
Ta mysz niezbyt mi przypadła do gustu, a następna, która wpadła mi w ręce, to WOP-35. Poznałem ją prawie 20 lat temu i korzystam z niej do dziś.
Nie, nie korzystam z tej pierwszej, tylko już z trzeciej. Nawiasem mówiąc, były trzy generacje tej myszy, wszystkie nosiły wspólną nazwę modelu WOP-35 (SWOP-35), ale różniły się między sobą:
Pierwsza wersja — podłączenie tylko przez PS/2
Druga wersja — podłączenie przez USB, ale w zestawie był adapter USB-PS/2 (nie mylić z konwerterem)
Trzecia wersja — podłączenie tylko przez USB.

Ta myszka okazała się dla mnie naprawdę mega wygodna: dwa kółka, pięć przycisków, a szczególnie podobają mi się duże przyciski boczne.

W rzeczywistości różnic między nimi było jednak znacznie więcej. Pierwsza wersja działała u mnie świetnie z Windows 2000, a potem także z XP, dopóki nie zainstalowałem pierwszego Service Packa. Wtedy kursor zaczął lekko drżeć, a czasem samoczynnie przesuwać się po ekranie — trochę irytujące.
Po pewnym czasie trafiłem w sklepie na drugą wersję, kupiłem ją i podłączyłem. Kursor przestał się przesuwać.
Po zainstalowaniu drugiego Service Packa historia z drżącym kursorem się powtórzyła. W 2009 roku kupiłem trzecią wersję i wymieniłem mysz. Od tamtej pory wszystko działało świetnie i właśnie z tej myszy korzystam do dziś, już od ponad 10 lat.

Ktoś zapyta, co dobrego było w myszy, której kursor drżał. Szczerze mówiąc, niezbyt mi to przeszkadzało, bo pod innymi względami wygoda użytkowania przeważała nad tą wadą.


Kiedy po wielu latach zaczął szwankować enkoder, pierwszą myślą było wymontowanie go ze starej myszy — i tak właśnie zrobiłem. Minęło jeszcze kilka lat, ten enkoder też zaczął umierać, więc pomyślałem: dlaczego by nie użyć enkodera z tej pierwszej, zwłaszcza że nie bardzo jest już do czego ją podłączyć?
I tutaj mocno się zdziwiłem: okazało się, że w pierwszej wersji enkoder był optyczny, po prostu o tym zapomniałem. Tak w praktyce można zobaczyć, jak działa obniżanie kosztów i upraszczanie konstrukcji — enkoder optyczny jest przecież niemal wieczny.
Co więcej, za skokowy obrót odpowiada tu nie sprężynka enkodera, lecz sprężynujące trzpienie i małe kółko zębate na osi rolki.


W drugiej i trzeciej wersji zastosowano już zwykłe enkodery, które zresztą właśnie się psuły.


Na pewnym etapie ograniczyłem się do czyszczenia enkodera i smarowania go wazeliną techniczną. Pomagało, ale z czasem zaczęły się ścierać same „wąsy” grupy styków, więc pomyślałem, że chyba łatwiej będzie wymienić same enkodery.

Zajrzałem na AliExpress, znalazłem odpowiednią ofertę, w której było 10 sztuk, zamówiłem i dostałem przesyłkę. Zgadza się liczba sztuk, choć dopiero podczas przygotowywania recenzji zauważyłem, że w niektórych enkoderach metalowa obudowa jest gładka, a w innych matowa.


Sprzedawca oferuje enkodery o wysokości od 5 do 13 mm, a także zestaw zawierający po 2 sztuki w każdym z 5 rozmiarów.


Wysokość potrzebnego enkodera można określić bardzo łatwo: podany wymiar to odległość od środka otworu do płytki drukowanej, a dokładniej do uformowanych wypustek opierających się o płytkę. W moim przypadku potrzebne były enkodery o wysokości 7 mm i właśnie takie dostałem.


Z wyglądu nic nadzwyczajnego, zwykłe małe enkodery.


W środku jest smar, więc można mieć nadzieję, że posłużą stosunkowo długo. Tak czy inaczej, mam teraz zapas — najważniejsze, żebym pamiętał, gdzie go schowałem :)


Dalej wszystko jest bardzo proste: wylutowujemy stare enkodery, ale robimy to ostrożnie. Na przykład w moich myszach płytka jest z getinaksu i można oderwać ścieżki.


Przy okazji porównajmy oryginalne enkodery z kupionymi.
U góry oryginalne, na dole nowe, po prawej oryginalne w rozłożonej postaci


Okazało się, że w starszych myszach enkodery miały różne średnice. Po lewej nowy, pośrodku i po prawej enkodery z drugiej i trzeciej wersji (albo z trzeciej i drugiej).


Ostrożnie wlutowujemy nowe enkodery na miejsce i pilnujemy, żeby były ustawione równo. Czasami trzpień rolki może mieć niewielki luz. W takim przypadku można włożyć do otworu zwykłą nitkę, a potem wsunąć trzpień — luz zniknie.


I to właściwie wszystko. Sprawdzamy, czy mysz działa, i skręcamy ją.
Po lewej na zdjęciu jest też klawiatura A4tech, która zastąpiła wysłużoną Logitech Ultra-X. Po roku użytkowania mogę powiedzieć, że Ultra-X jest znacznie lepsza, ale niestety nie da się jej już kupić.


Wnioski.
Enkodery działają, przynajmniej ta para, którą zamontowałem. Subiektywnie obracają się nieco płynniej, a oryginalne miały wyraźniej wyczuwalne pozycje. Czasami enkoder zatrzymuje się w położeniu pośrednim. Nie powiem, żeby mi to przeszkadzało, ale zauważam ten efekt.

Krótko mówiąc, na razie jestem zadowolony. Jak będzie dalej, pokaże praktyka.

Dopiero znacznie później przyszło mi do głowy, że przecież mogłem zastosować taki enkoder w swojej stacji lutowniczej zamiast dużego i nieporęcznego standardowego. Pamiętam, że właśnie dlatego mi się wtedy nie spodobał. Tym bardziej że pod względem niezawodności „myszowy” enkoder na pewno nie byłby gorszy. Jedyny problem: trzeba by dorobić osobny przycisk, bo tutaj jest tylko enkoder.

Na dziś to wszystko. Mam nadzieję, że te informacje były przydatne i pomogą wam uratować wasze stare „gryzonie” :)